W święto Świętej Rodziny wielu z nas słyszy w kościołach, że Rodzina z Nazartu to dla współczesnych chrześcijan wzór do naśladowania. Może kaznodzieja odwoła się do papieża Leona XIII, który zatwierdził to święto i który pisał tak: „Niewątpliwie jaśniała w tej Rodzinie wzajemna miłość, świętość obyczajów i pobożne ćwiczenia – jednym słowem wszystko, co rodzinę może uszlachetnić i ozdobić, aby dać na wzór naszym czasom”. Może powoła się na bliższego nam Jana Paweła II, który wskazywał, że współczesne rodziny powinny wpatrywać się w Świętą Rodzinę, aby z przykładu Maryi i Józefa, z miłością opiekujących się Wcielonym Słowem, czerpać potrzebne wskazania dla codziennych życiowych wyborów. Jeśli będzie to ksiądz krytyczny wobec współczesnych przemian w życiu rodzinnym, to powie, że Józef, Maryja i Jezus to wzorzec rodziny,  a więc rodziny pełnej, rodzice plus dzieci, nie żadnej tam z rozwiedzionymi rodzicami, rodzicami tej samej płci itd., rodziny związanej miłością, a przez to szczęśliwej. Jeśli do tego dodamy obraz stajenki betlejemskiej rozświetlonej delikatnym światłem, ze zwierzątkami, aniołami, dziećmi w pasterskich strojach, królami, to będziemy mieli obrazek niczym z reklamy czkoladek Merci.

Ktoś mógłby powiedzieć: no dobrze, czasem przesładzamy, ale ostatecznie nieczego to nie zmienia, bo i tak Święta Rodzina jest dla nas wzorem miłości rodzinnej i relacji w rodzinie. Tylko że kto inny mógłby powiedzeć, że trochę ten wzór nie przystaje do wzorca rodziny przedstawianego w nauczaniu Kościoła. Nie tylko sytuacja demograficzna przemawia za tym, by rodziny były wielodzietne, ale taki model słusznie propagowany jest również  przez Kościół. Przemawiają też za tym względy wychowawcze, bo wychowanie jedynaka jest trudną sztuką. Tymczasem Jezus jest jedynakiem, co prawda zapewne wychowującym się wśród rówieśników, mimo wszystko jednak jedynakiem. Świętą rodzinę trudno też uznać za rodzinę pełną. Oto bowiem św. Józef w pewnym momencie znika z tej rodziny, w czasie publicznej działalności Jezusa już się o nim nie wspomina (ostatni raz występuje, gdy Jezus ma dwanaście lat). Nie wiadomo, kiedy dokładnie umarł, ale był zapewne czas, kiedy Józefa nie było w życiu Rodziny z Nazaretu. Jest też problem z poczęciem Jezusa, gdy Józef postanawia „oddalić Maryję”. Obraz ten jakoś nie bardzo przystaje do wzoru rodziny, jaki chcielibyśmy mieć. Święta Rodzina nie jest też rodziną wielopokoleniową, bo Jezus nie ma żony ani dzieci. Jaki to zatem wzór, skoro w Świętej Rodzinie właściwie wszystko jest inaczej, niż powinno być? Czy rzeczywiście możemy tę rodzinę traktować jako wzór? 

Warto jednak zauważyć, że historia Świętej Rodziny wcale taka lukrowana nie była. Najpierw próba „oddalenia” Maryi, potem wyprawa do Betlejem, kłopoty ze znalezieniem noclegu, poród w niezbyt sprzyjających warunkach, wizyta zgrai pasterzy (tak, tak, to wcale nie byli słodcy pastuszkowie z jasełek, ale nieokrzesane draby), potem nieznanych mędrców, których być może Święta Rodzina w ogóle nie rozumiała, ucieczka do Egiptu przed prześladowaniami Heroda, który też nie był safandułą z jasełek. Potem zagubienie Jezusa w Jerozolimie (rodzice jedynaka mogą sobie wyobrazić, co to oznaczało dla jego rodziców), w końcu śmierć Józefa. No a następnie działalność Jezusa, którego jedni uważali za Mesjasza, a inni za wariata (czy pod wpływem tego wszystkiego Maryja nigdy nie zwątpiła w Jego misję?). Do tego w końcu haniebna śmierć jedynego Syna na krzyżu pośród bandytów, którą Maryja oglądała. Czy to ta rodzina z betlejemskiej stajenki i jej przykładna historia?

Chyba trochę przkręciliśmy ideę  św. Franciszka uważanego za twórcę pierwszej szopki (Greccio we Włoszech, roku 1223), który chciał „uczcić pamięć o narodzinach owego Dziecięcia… pokazać niewygody i wyrzeczenia, jakie musiało znosić złożone w żłobie, leżąc w sianie w obecności wołu i osła”. Franciszek chciał przekonywać, że Jezus miał rzeczywiste ciało i rodzi się w każdej Mszy (dlatego Mszę odprawiano w szopce). My dzisiaj żadnych specajalnych niewygód nie widzimy, nie mówiąc już o tym, by tak jak bracia prawosławni, którzy na ikonie Narodzienia Jezusa Chrystusa przedstawiają Dzieciątko w żłobie bardzo przypominającym grób i w pieluszkach przypominających opaski pogrzebowe, widzieć we Wcieleniu zapowiedź śmierci. Nie przychodzi nam na myśl, by tak jak prawosławni na obliczu Józefa malować wyraz niedowierzania i przedstawiać go jako kuszonego przez diabła. Maryja to dla nas piękna panienka, chociaż w chwili śmierci Jezusa mogła mieć około 50 lat, a więc jak na ówczesne standardy był to wiek całkiem zaawansowany.

Czy więc szopki betlejemskie nie odbierają nam realności Świętej Rodziny, przez co zupełnie nie przystający ona do naszego życia i trudno ją nam traktować jako wzór życia rodzinnego? A gdybyśmy tak w dostrzegli w niej rodzinę doświadczoną cierpieniem, ciężkimi doświadczeniami, przeżyciami – jednym słowem, rodzinę pokiereszowaną? Taką jak nasze rodziny doświadczone prześladowaniami (może nie w Polsce, ale na przykład w krajach niechrześcijańskich), utratą bliskich, potępieniami i niezrozumieniem, oskarżeniami i różnymi życiowymi dramatami? Rodzinę doświadczoną, jednak trzymającą się razem, rodzinę pokonującą dzięki miłości życiowe trudności w drodze do Ojca? Czy wtedy ta rodzina nie byłaby nam w gruncie rzeczy bliska?

W betlejemskich szopkach warto więc nie mościć Dzieciątku zbyt wygodnego posłania z sianka.  Dzięki temu i ono, i jego rodzice będą nam bliżsi.